Het Open Vizier

Door Jacobus van Merksteijn

Het is drie uur 's nachts. Een moeder ligt te slapen in Den Haag. Haar dochter is op reis in Nieuw-Zeeland — dertien uur tijdsverschil, aan de andere kant van de wereld. De moeder wordt wakker. Niet van een geluid, niet van een nachtmerrie. Ze wordt wakker met het weten dat er iets mis is. Ze kan het niet beschrijven. Ze gaat op de rand van haar bed zitten en wacht. Twee uur later klinkt de telefoon.

Dit verhaal bestaat in honderden varianten, over elk continent, in elke historische periode, in elke demografische groep. Moeders en kinderen. Echtgenoten en echtgenotes. Tweelingen die van elkaar weten wat er met de ander is zonder enig talig contact. Vrienden die elkaars telefoon voelen voor hij gaat. De blik van een vreemde in je nek, zodat je je omdraait — en je zijn ogen vangt.

De gangbare wetenschap heeft deze meldingen lang afgedaan als selectief geheugen. Je herinnert de keer dat je wakker werd en iets klopte. Je vergeet de tienduizend keren dat je wakker werd en niets aan de hand was. Selectiebias, bevestigingseffect, de menselijke neiging om patronen te zien in willekeur.

Dat is een legitieme wetenschappelijke voorzichtigheid. Maar de hardnekkigheid van het verschijnsel, in iedere cultuur, in iedere historische periode, is groter dan selectiebias alleen kan dragen. Op een bepaald punt wordt de verklaring via het afwijzen van de feiten zelf ongeloofwaardiger dan een serieuze poging de feiten te begrijpen.

Dit is het meest speculatieve artikel van deze editie. Ik weet dat. Ik schrijf het toch, omdat de vraag die het stelt te belangrijk is om te laten liggen.

De volgorde van inslapen

Er is een observatie die ieder mens kan doen op het moment dat hij in slaap valt, en die meer zegt dan ze op het eerste gezicht lijkt.

De zintuigen schakelen niet tegelijk uit bij het inslapen. Ze gaan uit in een volgorde. En die volgorde is informatief.

Het eerste dat verstomt is de gewaarwording van het lichaam zelf — de proprioceptie, de continue stroom van informatie over houding, spierspanning, positie in de ruimte. Dit zijn de traagste signalen. Bij het inslapen verdwijnen ze als eerste.

Vervolgens vermindert de verwerking van de reuk. De reuk werkt op moleculen die fysiek bij de neus aankomen. Ze is gekoppeld aan oudere hersenstructuren — de reukbol staat dicht bij het limbisch systeem. Bij inslapen verstomt de reuk eerder dan de hogere zintuigen.

Daarna pas vermindert het gehoor. Het gehoor werkt op geluidsgolven — frequenties tussen 20 en 20.000 hertz. Het blijft langer aanwezig dan de lagere zintuigen, want evolutionair gezien was het nodig om in de slaap te kunnen reageren op naderend gevaar.

Het gehoor werkt op geluidsgolven — frequenties tussen 20 en 20.000 hertz.

Het laatste dat uitschakelt is de visus. De ogen zijn al gesloten voordat de andere zintuigen verstommen — maar de visuele cortex blijft actief, zeker tijdens de REM-slaap, wanneer de droombeelden zich vormen. De visus werkt op frequenties die enorm veel hoger zijn dan het gehoor: elektromagnetische straling in het zichtbare gebied, ergens tussen 430 en 770 terahertz.

Wat opvalt aan deze volgorde: ze correspondeert met een frequentieladder. Van traag — de lichaamssignalen, de lage frequenties van de proprioceptie — naar hoog: de zichtbare straling van het oog. De zintuigen schakelen uit gerangschikt naar hun karakteristieke frequentiebereik. De traagste gaan eerst. De snelste gaan het langst mee.

Maar hier is de vraag: wat als de ladder verder gaat dan de visus? Wat als er nog een zintuig is dat werkt op frequenties hoger dan zichtbare straling, en dat als laatste wordt uitgeschakeld bij het inslapen — of misschien helemaal niet wordt uitgeschakeld? Dat juist dan, als alle andere kanalen zijn gesloten, tot zijn volle werking komt?

Wat iedere cultuur weet maar de wetenschap niet heeft gemeten

Het zou dit zintuig zijn waarmee mensen door alle tijden heen hebben gerapporteerd contact te hebben met anderen op afstand. Niet via de ogen, niet via de oren, niet via de huid — via iets wat ze niet konden benoemen maar wat ze direct konden voelen. Iets dat werkte zonder taal, zonder gebaar, zonder de gewone zintuiglijke kanalen.

De volksgenezer die op afstand werkt. De moeder die weet wat er met haar kind is. De tweeling die elkaars pijn voelt. De blik in de nek. Al deze fenomenen beschrijven hetzelfde: een directe verbinding tussen twee oergevoelens, zonder tussenkomst van de reguliere zintuigen.

Ik doe hier geen uitspraken over paranormale fenomenen. Ik stel een methodologische vraag: wat als deze waarnemingen verwijzen naar een fysisch werkelijk mechanisme dat de huidige meetinstrumenten niet oppikken? Wat als er een fysische drager bestaat voor dit type communicatie, die binnen de wetten van de normale natuurkunde valt maar buiten het bereik van onze huidige detectiemethoden?

Dat is een wetenschappelijke vraag. Ze is vervelend genoeg om serieus te nemen.

De gravitatiestralingshypothese

De meest fundamentele communicatievorm die de natuurkunde kent is gravitatiestraling. Anders dan elektromagnetische straling — die afgezwakt wordt door materie, afgeschermd door wanden, geabsorbeerd door atmosfeer — gaat gravitatiestraling overal doorheen. Lood houdt haar niet tegen. Kilometers gesteente niet. De schedel van een mens niet. Ze koppelt zo zwak aan gewone materie dat niets haar tegenstaat.

De detectoren van het LIGO-experiment, die in 2015 voor het eerst gravitatiegolven direct waarnamen, meten frequenties tussen 30 en 250 hertz — afkomstig van het samensmelten van zwarte gaten op miljarden lichtjaren afstand. Indrukwekkend, maar ook fundamenteel anders dan wat hier relevant is.

De gangbare aanname is dat gravitatiestraling altijd in lage frequenties optreedt, en altijd afkomstig is van massieve astrofysische bronnen. Maar dat is een methodologische bias, geen natuurwet. De algemene relativiteit verbiedt geen hoge frequenties. Ze verbiedt alleen specifieke energie-frequentie-combinaties die fysisch onmogelijk zijn. Hoogfrequente gravitatiestraling van kleinere bronnen is in beginsel toegestaan binnen de bestaande theoretische kaders.

Hier is de hypothese: het levende brein — en in het bijzonder de gesynchroniseerde activiteit van bepaalde neurale netwerken — zou een bron kunnen zijn van zwakke, hoogfrequente gravitatiestraling. Niet op de LIGO-frequenties, maar op veel hogere frequenties, corresponderend met de snelheid van neurale oscillaties en moleculaire bewegingen in hersencellen.

Neurale activiteit varieert van delta-golven (0,5 tot 4 hertz, diepe slaap) tot gamma-oscillaties (30 tot 200 hertz, actieve concentratie) en, in sommige metingen, tot ritmes in het megahertz-bereik op microtubule-niveau. Als er een verband zou zijn tussen gesynchroniseerde neurale resonantie en gravitatiestraling, dan zit die straling op die hogere frequenties — ver buiten het bereik van de bestaande detectors.

Drie kenmerken zouden de hypothese plausibel kunnen maken.

Ten eerste: kortdraagwijdte. Astrofysische gravitatiegolven blijven over miljarden lichtjaren meetbaar omdat ze afkomstig zijn van enorme massa-energieën. Een breinveld zou een onvergelijkbaar kleinere bron zijn, en de straling zou met afstand snel verzwakken. Maar dat is geen tekortkoming — het verklaart juist waarom het effect alleen nabij is waargenomen. Mensen in dezelfde kamer voelen het. Mensen op kilometers afstand niet.

Ten tweede: richting via de prefrontale cortex. De prefrontale cortex heeft de hoogste neuronendichtheid en de meest gesynchroniseerde gamma-ritmes tijdens gerichte aandacht. Als er een coherente collectieve oscillatie plaatsvindt die als bron van gravitatiestraling zou kunnen fungeren, dan ligt de prefrontale cortex meer voor de hand dan andere hersengebieden. De observatie dat gerichte aandacht via het voorhoofd lijkt te werken, sluit hierop aan.

Ten derde: de schedeldikteobservatie. Mensen met een dunner voorhoofdsbeen worden in historische bronnen en in moderne meldingen beschreven als meer ontvankelijk voor dit type communicatie. Voor elektromagnetische velden klopt dit mechanisch: een dikkere botlaag dempt het signaal. Voor gravitatiestraling in de klassieke zin klopt het niet — gravitatie wordt niet gedempt door bot. Maar als het hier gaat om een hybride effect, iets wat op de grens van gravitatie en elektromagnetisme werkt, of om subtiele kwantumkoppelingseffecten in microtubules van neuronale structuren, dan zou de schedeldikte een modulerende rol kunnen spelen.

Dit is speculatie. Ik zeg het nogmaals en ik meen het: dit is speculatie. Maar het is speculatie die past binnen de bestaande theoretische kaders, en die directe empirische voorspellingen genereert die toetsbaar zijn.

Waarom de wetenschap dit niet heeft gemeten

Er zijn drie structurele redenen waarom de huidige wetenschap dit fenomeen niet heeft kunnen meten, en geen van de drie is een principiële onmogelijkheid.

De eerste is dat er geen detector voor bestaat. LIGO en haar opvolgers zijn ontworpen voor het lage-frequentie-bereik. Theoretische voorstellen voor hoogfrequente gravitatiestralingsdetectoren bestaan — levitated sensors, kwantumlimit-gevoelige interferometers — maar ze zijn niet operationeel ontwikkeld omdat er geen astrofysische bron in dat bereik werd voorspeld. De detectie is methodologisch onmogelijk gemaakt voordat ze ooit kon plaatsvinden.

De tweede reden is de aanname over zwakke koppeling. De standaardberekeningen tonen aan dat gravitatie extreem zwak koppelt aan materie bij lage frequenties en grote schalen. Maar de koppelingsverhouding bij hoge frequenties en kleine afstanden hoeft niet noodzakelijk hetzelfde te zijn. Theoretische voorstellen rond Planck-schaal-effecten suggereren dat de relatie tussen gravitatie en kwantumfysica bij kleine afstanden complexer is dan de macroscopische relativiteit doet vermoeden. De aanname dat zwakheid van koppeling die we meten op grote schaal ook geldt op kleine schaal, is een werkhypothese, geen vaststaand feit.

De derde reden is financiering. Het idee dat een levend brein een bron zou kunnen zijn van detecteerbare gravitatiestraling staat zo ver buiten het gangbare paradigma dat het geen subsidie krijgt. De onderzoeker die zou willen meten of dit fenomeen bestaat, krijgt geen budget, geen aanstelling, geen publicatieruimte. Daardoor ontstaat de illusie dat er niets is, terwijl er niet is gekeken.

Dit patroon is niet nieuw. Wegener die de continentdrift voorstelde werd weggewuifd — een decennium lang. Barbara McClintock die aantoonde dat genen kunnen springen in het genoom, wachtte twintig jaar op erkenning. Mendel die de erfelijkheidswetten beschreef, werd zijn hele leven genegeerd. Een idee dat te ver buiten het bestaande denken ligt, wordt niet weerlegd; het wordt onbesproken. Tot het moment waarop het niet meer onbesproken kan blijven.

Wat dit betekent voor het oergevoel

Als de hypothese enige grond heeft — als oergevoelens inderdaad op een of andere manier rechtstreeks met elkaar communiceren, buiten de gewone zintuiglijke kanalen om — dan heeft dat een ingrijpende consequentie voor alles wat in deze editie is geschreven.

Het oergevoel is dan niet alleen het kompas waarmee een mens de werkelijkheid leest. Het is ook het orgaan waarmee hij in contact staat met andere oergevoelens. De uitbanning van het oergevoel uit de moderne samenleving betekent dan niet alleen dat individuele mensen hun contact met de directe werkelijkheid verliezen. Het betekent ook dat mensen onderling, op het diepste niveau, het contact met elkaar verliezen.

De eenzaamheid van de moderne mens is dan niet alleen sociaal en psychologisch — ze is ook topologisch. Mensen zijn afgesneden van een veld dat er misschien is, maar dat zij niet meer kunnen bereiken omdat het instrument waarmee je er toegang toe krijgt — het oergevoel — systematisch is uitgedoofd.

De eenzaamheid van de moderne mens is dan niet alleen sociaal en psychologisch — ze is ook topologisch.

En de aanwezigheid van een leraar, een ouder, een mentor met een intact oergevoel, heeft dan een effect op kinderen dat verder gaat dan wat er gezegd of gedaan wordt. Wie hij is, communiceert direct. Niet via de taal. Niet via de cortex. Via het veld dat tussen oergevoelens bestaat, als dat veld er is.

De open vraag

Ik eindig met de vraag, niet met het antwoord.

Zijn er onderzoekers die dit serieus willen toetsen? Zijn er fysici die bereid zijn een detector te ontwerpen voor het frequentiebereik dat hier relevant is? Zijn er neurowetenschappers die willen meten of er meetbare correlaties zijn tussen de hersengolven van twee mensen in afgeschermde kamers? Zijn er biologen die willen onderzoeken of de schedeldikte correleert met ontvankelijkheid in gecontroleerde omstandigheden?

De methodologische wegen zijn open. De technologie bestaat in principe. Wat ontbreekt is de bereidheid om de vraag te stellen.

Die bereidheid is precies wat het oergevoel vraagt: "Ik weet het niet, maar ik voel dat hier iets is." Dat is geen antwoord. Het is het begin van het zoeken.

Voor wie verder wil lezen: de volledige theoretische uitwerking van de communicatiehypothese tussen oergevoelens — inclusief de gravitatiestralingshypothese, de slaapvolgordeanalyse en de vier onderzoeksrichtingen — staat in het werk Denkbasis voor een 7-dimensionaal gevoelsmodel. De praktische betekenis van mentoren met intact oergevoel voor kinderen staat in het Manifest voor onderwijs en opvoeding. Beide werken zijn beschikbaar als download op openvizier.org.