Element 4 — Multiplicator-effect banen
Breuk-element 4 van 28 in de systeemanalyse Nederland aug 2026 – aug 2028.
Door Jacobus van Merksteijn
Grafiek: Multiplicator-effect banen.
4.1 Kritische feiten
Voor elk direct verloren baan in de industrie verdwijnen meerdere banen
in toelevering, dienstverlening en consumptie. Onderzoek van
Rheinisch-Westfälisches Institut für Wirtschaftsforschung (RWI),
Institut der deutschen Wirtschaft (IW) en Rosa-Luxemburg-Stiftung geeft
factoren:
-----------------------------------------------------------------------
Sector Multiplicator Bron
----------------------- ----------------------- -----------------------
Auto-industrie DE/EU 6,0× RWI/IW consensus
2017-2024
Auto US-benchmark (Hill 6,6× Center for Automotive
2020) Research
Andere industrie EU 3,0× RWI
machinebouw-onderzoek
Faillissementen MKB 3,0× Directe faillissement +
toelevering +
adviesketen
-----------------------------------------------------------------------
Voor de NL-situatie 2026-2028 hanteren we conservatieve schatting: 5,0×
voor auto-cascade (BMW/Bosch/VW/ThyssenKrupp) en 3,0× voor andere
sectoren. Bij ~21.600 direct verloren NL-banen in industrie-cascade:
~100.000 banen indirect. Bij ~114.000 DE-banen: ~570.000 indirect
binnen 2-3 jaar (waarvan ~40.000-60.000 direct in NL via
export-blootstelling).
4.2 Vertragingspatroon
Multiplicator werkt met 3-6 maanden vertraging op directe ontslagen:
- Maand 0-3: directe ontslagen bij hoofdbedrijf; toelevering nog met bestaande orders
- Maand 3-6: eerste order-annuleringen bij toelevering; voorraad slinkt
- Maand 6-9: toelevering-personeel wordt niet meer vervangen (attrition)
- Maand 9-12: gedwongen ontslagen bij toelevering; horeca/detailhandel voelt effect
- Maand 12-18: dienstverlening (kappers, garages, kinderopvang) in getroffen regio krimpt
- Maand 18-24: onroerend goed regionaal daalt; vertrekkers verlaten regio
4.3 Per-maand-dynamiek NL
-----------------------------------------------------------------------
Periode BBP-bijdrage Mechanisme
----------------------- ----------------------- -----------------------
aug 2026 - jan 2027 0 tot -0,05% BMW-shock net gestart;
nog geen multiplicator
zichtbaar
feb-jul 2027 -0,09 tot -0,29% 6 mnd na H2 2026
aankondigingen:
toelevering-uitval
aug-dec 2027 -0,31 tot -0,33% Piek multiplicator;
consumptie in getroffen
regio's
jan-aug 2028 -0,30 tot -0,30% Plateau; nieuwe golf
DE-cascade uitvoering
-----------------------------------------------------------------------
{width="6.5in" height="3.375903324584427in"}
Multiplicator: vertraagde volggolf 3-6 mnd; piek -0,33% eind 2027