I · Het Chinese model, omgedacht

China stuurt zijn moeilijkste mensen niet weg om hen te straffen. China stuurt hen naar dorpen, naar grenslanden, naar Afrika, naar Pakistan — niet als gevangenen maar als bouwers. Wie iets opbouwt waar China handel mee drijft, verstevigt de band tussen China en die plek. Het is de meest geslaagde diplomatieke export van onze eeuw, en zij gebeurt zonder leger.

Europa kan hetzelfde. Niet omgekeerd — niet als ontwikkelingshulp die mensen die wij hier niet meer zien zitten in een ander continent dumpen. Wel als kans. Wie hier vastloopt en elders ruimte krijgt om een leven, een onderneming, een gemeenschap op te bouwen, brengt iets terug wat geen Brusselse subsidie ooit kan kopen: een organische verbinding tussen continenten, gedragen door mensen die beide kanten van binnenuit kennen.

II · Wat de evenaar nodig heeft

De biomassa-evenaar-route vraagt twintig miljard euro handel per jaar, tienduizend bioraffinaderijen ter grootte van een dorp, vijftig havens die nu nog niet bestaan, en miljoenen mensen die de logistiek, de chemie, de bouw, de service en de handel gaan dragen. Dat is geen werk dat wij vanuit Wageningen managen. Dat is werk dat ter plaatse moet ontstaan, door mensen die ter plaatse wonen en bouwen.

Een evenaar-land als Mozambique heeft jongeren met talent en zonder werk. Brazilië heeft ingenieurs zonder uitdaging. Ghana heeft chemici die naar Londen vertrekken omdat thuis geen infrastructuur is. Europa heeft mensen met te veel ambitie voor het Europese tempo. Tussen deze vier groepen ligt een industriële revolutie te wachten. Wat ontbreekt, is een doorgang.

III · Drie groepen, drie kansen

De pioniers die hun overtocht al betaalden

Er zijn op dit moment honderdduizenden mensen in Europa die twintigduizend euro hebben betaald om hier te komen. Dat is geen klein bedrag. Dat is durfkapitaal, en de bereidheid het te wagen. Het zijn geen passieve hulpzoekers. Het zijn de actievelingen van hun generatie, die hun spaargeld en hun risico hebben ingezet om hun lot te veranderen.

En vervolgens zitten zij in een Europees systeem dat hun energie niet kan benutten. Geen werkvergunning. Geen erkenning van diploma's. Geen ruimte voor ondernemen. De drive die hen tot de overtocht bracht, kookt op in een asielprocedure die jaren duurt en in een uitkering die niets verlangt.

Bied hen een ander spoor. Wie het wil — vrijwillig, met steun, met startkapitaal — kan zijn ondernemerschap inzetten waar het er toe doet: een bioraffinaderij in Ghana, een Juncao-coöperatie in Mozambique, een handelshuis in Suriname dat aan Rotterdam levert. Niet als terugkeer. Als opwerking. Met Europese erkenning, Europese partners, Europese markttoegang. De twintigduizend euro die zij investeerden, betaalt zich uit op een continent waar zij wél mogen bouwen.

De Europeanen die hier te krap zitten

Er zijn ook Europeanen die hier vastlopen. Niet door geboorte elders, maar door temperament. De ondernemer die in elk overlegcomité zes maanden verliest. De ingenieur die zijn idee niet door de regelgeving krijgt. De activist die spotjes maakt over wat zou moeten en geen plek vindt waar hij het zelf doet. Voor hen geldt hetzelfde: drive zoekt grond.

De evenaar biedt grond. Letterlijk: marginale grond die in Europa niet bestaat. Figuurlijk: een terrein zonder gevestigde belangen, zonder driehonderd jaar regulatie, zonder een vergadercultuur die de helft van elke dag opslokt. Wie hier verstikt, kan daar ademen.

Organisaties met visie en netwerken

En er zijn organisaties. Greenpeace is een organisatie die in haar communicatie al decennia laat zien wat zij gerealiseerd wil zien: een wereld waar energie groen is, waar industrie respect heeft voor de natuur, waar het zuiden niet wordt uitgebuit. Haar spotjes zijn helder, haar retoriek krachtig, haar netwerken mondiaal.

Dit is een eerbiedige uitnodiging. De biomassa-evenaar-route is precies wat Greenpeace al jaren bepleit, vertaald in industriële vorm: zonneenergie waar zij valt, gewassen die meer koolstof binden dan zij uitstoten, partnerschap in plaats van uitbuiting, geen fossiel, geen kernsplijting. Wat decennialang in campagne stond, kan nu in beton en in plantages. Greenpeace heeft de mondiale aanwezigheid, het vertrouwen bij evenaar-overheden, de geloofwaardigheid bij het Europese publiek, en het organisatorische vermogen om dit op te tuigen. Geen andere organisatie heeft die combinatie. De uitnodiging is helder en respectvol: kom dit bouwen. Of organisaties met dezelfde visie en hetzelfde gewicht — WWF, 350.org, Fridays for Future als zij oud genoeg zijn om coördinatie aan te kunnen — die de oproep willen oppakken.

IV · Wat dit niet is

Dit is geen plan om wie hier niet welkom is, ergens anders te dumpen. Dat zou een herhaling zijn van wat het Verenigd Koninkrijk met Rwanda probeerde: schande in een ander land afladen. Dat werkt niet en dat verdient niet om te werken.

Dit is iets anders. Dit is erkenning dat de mensen met de meeste drive — of zij nu in Aleppo of in Amsterdam geboren zijn — in het huidige Europa geen passende ruimte vinden. Hun energie loopt vast in procedures, vergaderingen, regelgeving, en in een aanpassingsverwachting die juist de besten breekt. Een continent dat zijn meest energieke mensen niet kan plaatsen, verarmt. Een continent dat hen de wereld in stuurt om iets op te bouwen waar de moederlanden vervolgens handel mee drijven, verrijkt zich tweemaal.

En het is vrijwillig. Wie blijven wil, blijft. Wie wil bouwen waar bouwen mag, krijgt het pad. Geen verbanning. Geen straf. Een kans.

V · Wat het ons hier oplevert

Een Europa dat zijn drukpunten ontspant. Minder spanning in de wijken waar te veel mensen met te veel energie te weinig perspectief hebben. Minder radicalisering, omdat radicalisering vooral een gevolg is van betekenisloosheid, niet van ideologie. Minder asielprocedures die jaren duren, omdat een tweede spoor — ondernemend, productief, met Europese steun — een uitweg biedt die de huidige loop niet kent.

En een Europa met handelspartners aan de evenaar die geleid worden door mensen die ons doorgronden — onze taal spreken, onze regels kennen, onze markten kunnen lezen. Geen ambassadeurs die elk vier jaar wisselen. Mensen die er hun leven hebben opgebouwd, en die juist daarom de meest natuurlijke brug zijn.