De Neue Zürcher Zeitung opent vandaag de economiepagina met een titel die tegelijk droog en verpletterend is: «Der Kampf um die Wohlhabenden spitzt sich zu.» Er zijn nog nooit zo veel miljonairs geëmigreerd — vooral uit Duitsland — en Zwitserland profiteert. Het cijfer dat het stuk draagt komt uit het jaarlijkse rapport van het londense adviesbureau Henley & Partners: 165.000 miljonairs verleggen in 2025 hun hoofdverblijf; een record dat het vorige recordjaar (142.000 in 2024) met veertien procent overtreft. De Duitse curve is de scherpste ter wereld: van rang 24 naar rang 19 naar rang 13 op de lijst van herkomstlanden — in twee jaar tijd.

Zo lezen we het bericht. Maar Het Open Vizier leest dit soort berichten sinds twee weken anders. Sinds de introductie van Stemgedrag — het matrixen-bestand dat door vermenigvuldiging van drie assen tot projecties komt — hebben we een lens die het NZZ-artikel omzet in een casus. Wat de NZZ beschrijft is niet toevallig en niet uniek Duits. Het is een uitkomst van de matrix zodra drie inputs elkaar versterken.

Wat er feitelijk gebeurt

De harde cijfers uit het rapport, aangevuld met de meest recente kwartaalstroom, lezen als een röntgenfoto:

Bestemmingslijst 2026, volgens Henley & Partners: Singapore, Italië, Zwitserland, Griekenland, Hong Kong, Nieuw-Zeeland — en in Zuid-Europa nadrukkelijk Malta, Portugal, Cyprus. Verlieslijst: Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk, Noorwegen, Zuid-Korea. De ranglijsten hebben in twee jaar gedraaid.

De drie assen

Stemgedrag beschrijft elke uitkomst als een product van drie factoren: partij × persoon × basislijn. Dat model werd gebouwd voor stemprojecties over vijftien jaar, maar de aardigheid is dat het even goed werkt voor migratiegedrag. Een miljonair die vertrekt is geen morele figuur; het is een reken-uitkomst. Laten we die drie assen langslopen voor de Duitse casus.

De partij-as is in Duitsland sinds de laatste coalitieformatie ontregelend geworden. Niet omdat één partij radicaal is, maar omdat de combinatie radicaal wordt. De discussie over een vermogensbelasting, gecombineerd met de doorgeschoten Wegzugsbesteuerung, tilt de aftrek-intensiteit op de as «fiscale voorspelbaarheid» van 4 naar 8. In het matrixen-bestand is dat het verschil tussen «vervelend maar leefbaar» en «strategisch onhoudbaar».

De persoons-as laat zich niet vangen in een gemiddelde. Wie geld heeft, is per definitie een ongewogen punt in de bevolking. Een gepensioneerde met vermogen op de beurs is mobieler dan een tandarts met een praktijk in Duisburg; een softwareondernemer met klanten in San Francisco is mobieler dan de tandarts en de gepensioneerde samen. De persoons-as bepaalt of de push-factor überhaupt kan omzetten in gedrag. Vandaar dat de statistische Duitse arbeider blijft — hij kan niet — en de statistische ondernemer vertrekt.

De basislijn-as is het minst besproken en het meest bepalend. De basislijn van Duitsland is niet meer wat hij was: exportafhankelijkheid richting een verzwakkende Chinese markt, energieprijzen die na de Russische inval structureel hoger liggen, een demografisch traject waarin de Leistungsträger-cohorten met pensioen gaan en de staatsuitgaven per hoofd stijgen. Als die basislijn dertig procent zwaarder weegt op de rekening van een vermogende dan tien jaar geleden, dan is elke partij-as die ook maar iéts hoger scoort op «herverdeling» het kantelpunt.

Partij × Persoon × Basislijn = Projectie. Vermenigvuldig een verhoogde herverdelings-intensiteit met een hoge persoonlijke mobiliteit met een verzwarende basislijn — en de uitkomst is niet politiek. De uitkomst is een vliegtuigstoel.

Waarom Zwitserland (nog) profiteert

De NZZ maakt van de Zwitserse winst een positief verhaal, maar in de matrix is het een afgeleide. Zwitserland heeft niet plotseling meer te bieden; de omringende landen hebben minder te bieden. Zolang de fiscale voorspelbaarheid van Zwitserland hoger scoort dan de fiscale voorspelbaarheid van Duitsland, Frankrijk of het VK, is de instroom vanzelfsprekend. Interessant is dat NZZ zelf de eerste tegenkracht al benoemt: een oplopende Wegzugsbesteuerung op Zwitsers grondgebied, de Steuerinitiative die spekuleerde met een 50%-tarief op erfenissen boven vijftig miljoen. Ook Zwitserland begint zijn basislijn te verzwaren. In de matrix is dat een waarschuwingssignaal met vertraging van ongeveer drie kwartalen.

Italië doet het onder de radar spectaculairder. De verhoging van de flat-tax van €200.000 naar €300.000 heeft de instroom van vermogenden niet vertraagd; ze is versneld. Reden: de zekerheid van het bedrag telt zwaarder dan de hoogte ervan. Voorspelbaarheid slaat progressiviteit — dat is een matrix-inzicht dat elke fiscalist onmiddellijk begrijpt en elke politicus zeer traag.

Wat dit zegt over Nederland

Nederland staat op geen enkele lijst in het rapport prominent. Dat is niet omdat er niets gebeurt; het is omdat de Nederlandse curve nog vlak is. De basislijn ligt nog niet zwaar genoeg, de partij-as nog niet hoog genoeg. Maar dezelfde drie assen zijn opgetuigd. Box-3-herzieningen die vermogen zwaarder gaan raken, een stikstof-basislijn die de ondernemersvoorspelbaarheid ondermijnt, een politieke as die na 2024 in de richting van meer herverdeling schuift — het is dezelfde vermenigvuldiging die Duitsland doorloopt, twee tot vier jaar achter Duitsland aan. Wie de Duitse curve ziet, kijkt in de Nederlandse spiegel van 2028.

Dat is niet catastrofisch bedoeld. Het is voorspelbaar bedoeld. De matrix maakt geen apocalyptische claims; ze rekent alleen door wat er gebeurt als je drie assen laat vermenigvuldigen zonder één ervan te verlichten. Wie het niet-vertrekken van de productieven belangrijk vindt — en Het Open Vizier vindt dat — moet ergens één as verlichten. Belastingdruk, mobiliteitsdrempel, of basislijn-verzwaring; kies er één en ontlast hem serieus. Doe je dat niet, dan verschijnt Nederland over vier jaar op de H&P-verlieslijst en zullen wij op deze plek uitleggen waarom dat, wiskundig gezien, geen verrassing was.