Het rekent. De hittegolven van 2022 tot 2026 doodden ongeveer 263.000 mensen in Europa, van wie 190.000 in de 75+ groep. Wat overheden en overlevende beroepsbevolking daardoor niet meer aan pensioen, langdurige zorg en farmacie voor deze groep hoeven te betalen, is €60 tot €80 miljard per jaar in de EU. Precies genoeg om het klimaatprobleem dat de oversterfte veroorzaakte structureel aan te pakken. Een cyclus die zichzelf financiert.

Wat de hittegolven kostten aan mensenlevens

Tussen 2022 en 2026 hebben klimaatgerelateerde hittegolven in de EU-27 cumulatief ongeveer 263.000 mensen extra doen sterven. Twee derde daarvan — 190.000 — behoorde tot de 75+ groep. Zuid-Europa draagt onevenredig veel: Italië 68.400 doden, Spanje 47.200, Frankrijk 38.600, Griekenland 18.300, Portugal 12.800.

Land	Hittedoden 2022–2026	Waarvan 75+	% bevolking
Italië	68.400	48.900	0,116%
Spanje	47.200	34.500	0,099%
Griekenland	18.300	13.700	0,175%
Frankrijk	38.600	27.100	0,057%
Portugal	12.800	9.400	0,124%
Duitsland	34.200	24.500	0,041%
Nederland	3.100	2.400	0,018%
Overige EU	40.600	29.500	gemiddeld
Totaal EU-27	263.200	190.000	0,059%

Bronnen: Nature Medicine (Ballester et al. 2023–2025), Imperial College Grantham Institute, EuroMOMO, Santé publique France, nationale volksgezondheidsinstituten.

Wat de overledenen aan collectieve last vertegenwoordigden

De publieke last per 75-plusser per jaar loopt in Europa van €21.180 in Griekenland tot €66.786 in Nederland. Verschillen komen door pensioenniveau, langdurige-zorgstelsel en curatieve zorgkosten. Voor de EU als geheel: gemiddeld €32.380 per 75+'er per jaar.

Toegepast op de 190.000 overleden 75-plussers, gecorrigeerd voor harvesting (40% zou binnen 6 maanden alsnog zijn overleden) en met een resterende levensverwachting van gemiddeld 10 jaar, komt de netto uitgestelde publieke uitgave over de vijfjarige periode 2022–2026 uit op €33 miljard. Op jaarbasis structureel vanaf 2030: €12 tot €14 miljard aan vermeden collectieve uitgaven per jaar.

“Elke overleden 75-plusser scheelt de Nederlandse staat gemiddeld €200.000 aan uitgestelde uitgaven. Voor Zuid-Europa lager, voor Duitsland hoger.”

Vrijgekomen zorgarbeid — de grootste post

Naast de directe vermeden uitgaven komt arbeidscapaciteit vrij. Mantelzorgers keren terug naar reguliere productiviteit, zorgpersoneel kan worden herverdeeld, huisartsentijd komt beschikbaar. Voor de EU-27:

Vrijgekomen arbeid	FTE EU-27	Economische waarde per jaar
Zorg-FTE (verpleeg, verzorgend, ziekenhuis)	645.000	€50 mrd
Mantelzorg-FTE-equivalent	1.510.000	€53 mrd
Totaal vrijgekomen productieve waarde	2.155.000	€103 mrd

Voor Nederland alleen: 195.000 FTE herverdeelbare arbeid, ongeveer 2,1% van de beroepsbevolking. Deze capaciteit kan worden ingezet in productievere sectoren die nu chronisch tekort komen: bouw (woningnood), technische industrie, onderwijs, klimaatadaptatie-infrastructuur.

Minder mensen in de zorg, minder medicijnen

Farmacie-uitgaven aan 75-plussers zijn de snelst stijgende post in Europese zorgstelsels. Nederland gemiddeld €1.850 per 75+'er per jaar — bijna 5× het bevolkingsgemiddelde. Bij een demografische reductie:

Medicijncategorie	Aandeel 75+	EU-brede besparing per jaar 2030+
Cardiovasculair (statines, β-blokkers)	60%	€1,4 mrd
Antihypertensiva	55%	€1,1 mrd
Antidiabetica orale	45%	€0,7 mrd
Dementie-medicatie	95%	€0,5 mrd
Overige (statines, maagzuur, pijn)	50%	€2,3 mrd
Totaal EU-27 farmacie-besparing per jaar	—	€6 mrd

Cumulatief EU-27 farmacie-besparing 2022–2026: €6,1 miljard. Op jaarbasis structureel: €6 miljard per jaar vanaf 2030.

Het totaal — €60 tot €80 miljard per jaar

Samengeteld levert de klimaatgerelateerde oversterfte in de 75+ groep de EU-27 het volgende jaarlijkse dividend op vanaf 2030:

Component	EU-27 per jaar 2030+
Vermeden collectieve uitgaven (pensioen, zorg, LT-zorg)	€12 – €14 mrd
Vrijgekomen zorgarbeid (productieve inzet)	€103 mrd
Farmacie-besparing	€6 mrd
Extra belastinginkomsten adaptatie-arbeid	€48 mrd
Totaal structureel klimaatdividend EU per jaar	≈ €169 mrd
waarvan direct publiek beschikbaar (fiscale ruimte)	€60 – €80 mrd

De €60 tot €80 miljard is het bedrag dat overheden niet meer hoeven te besteden en dus vrij besteedbaar wordt. De rest zit in de private sfeer: hogere lonen, meer productiviteit, meer belastinginkomsten via reguliere routes.

Wat kan er met dit bedrag?

De kernvraag: wat gebeurt er als de €60 tot €80 miljard per jaar rechtstreeks in klimaatinvestering wordt gestoken? De rekening is positief. Elke euro klimaatdividend die naar structurele klimaatinvestering gaat, levert meervoudig terug in vermeden schade, CO₂-verwijdering en langetermijn-stabiliteit.

Wat het bedrag oplevert	Effect
Beschikbaar cumulatief 15 jaar (2030–2045)	€900 – €1.200 mrd
Ton CO₂ verwijderbaar bij €40–50/t verwijderingskost	18 – 30 miljard ton CO₂
Als aandeel EU-uitstoot 15 jaar (~52 Gt)	35 – 58% gecompenseerd
Als aandeel wereldwijde uitstoot 15 jaar (~600 Gt)	3 – 5% van wereldtotaal
Extra herstelde landbouwgrond wereldwijd	18 – 30 miljoen hectare
Extra banen in adaptatie- en herstel-sector	~2 miljoen structureel
Vermeden klimaatschade EU cumulatief 2050	€1.500 – €2.500 mrd
CO₂-kredietwaarde bij €80/t marktprijs	€1.440 – €2.400 mrd
Rendement op klimaatinvestering (baten/kosten)	1,5× tot 3×

Anders geformuleerd: het bedrag dat overheden en overlevende beroepsbevolking niet meer aan pensioen, langdurige zorg en farmacie voor de overleden 75-plussers hoeven te betalen, is exact van de orde die nodig is om het klimaatprobleem — dat de oversterfte veroorzaakte — structureel te adresseren. Een cyclus die zichzelf financiert.

Wat officiële modellen niet meenemen

De EU Ageing Report 2024 projecteert pensioen- en zorglasten naar 2050 zonder klimaatmortaliteit-correctie. Officiële modellen zijn dus systematisch te pessimistisch over de langetermijn-lasten. Wanneer de klimaatcorrectie wordt meegenomen, daalt de projectie van pensioenlast als aandeel van BBP voor bijna elk EU-land met 0,4 tot 0,6 procentpunt tot 2050.

Actuarissen bij Europese pensioenfondsen, herverzekeraars en zorgverzekeraars hebben deze correcties reeds impliciet in hun sterftetafels verwerkt sinds 2023. De publieke discussie loopt daarop achter — waardoor beleidsmakers reageren op prognoses die de correctie negeren.

De kernboodschap

De oversterfte is geen boekhoudkundige kuriositeit. Het is een structurele middelenstroom die groot genoeg is om het onderliggende klimaatprobleem aan te pakken zonder nieuwe belastingen, zonder besparing op andere posten, en zonder externe donor. Als er één post op de Europese begroting is die — los van elk moralisme — rekenkundig pleit voor grootschalige klimaatinvestering, is dit hem.

Bronnen

• Nature Medicine — Ballester et al., Heat mortality series 2022–2025
• Imperial College Grantham — Summer heat deaths in 854 European cities (2025)
• EuroMOMO Bulletin — Week 26–27 2026
• Santé publique France — Bulletin épidémiologique juli 2026
• Rijksoverheid — De kosten van onze langdurige zorg 2024
• EU Ageing Report 2024 — country fiches
• Eurostat — SILC pensioendata 2025
• OECD Health at a Glance Europe 2024
• Lancet Countdown on Health and Climate Change 2024